در جاى ديگر مىخوانيم كه ملك داراب پس از پيروزى بر خصم گفت : « و آنچه به رعيتان آمد هم از فعل بد ايشان بود . . . دست بيداد بر بندگان خدا نگشاييد ، چون فرصت يافتيد عفو كنيد و عدل را شعار خود سازيد كه ملوك را بهترين خصلتى و نيكوترين زينتى عدل است . » در جاى ديگر آمده است : « واى بر آن لشكرى كه يك توبره كاه از كسى به‌زور بستاند . ما را با رعيت هيچ كارى نيست . ما را با ملك سروكار است » هنگامى كه داراب بر دو پادشاه يمن و مصر حكمفرمايى يافت و پايتخت مصر را گشود ، به روشنراى وزير گفت كه در شهر منادى كنند كه هيچ‌كس را با رعيت كارى نباشد . واى بر جان آن كسى كه دست بر رعيت و مال رعيت نهد ، خود لشكريان خشم و غضب ملك داراب را مىدانستند . هيچ‌كس را ياراى آن نبود كه در رعيت نگاه كند . در جاى ديگر مىنويسد : « هيچ‌كس را با شما كارى نيست دكانها برگشاييد و به خريدن و فروختن مشغول شويد و ايمن و آسوده باشيد . » « 1 » از اين جملات پيداست كه جز در موارد استثنائى ، روش عمومى شهرياران تعدى و تجاوز بوده است . در جنگها غالبا با مغلوبين در نهايت قساوت و بيرحمى رفتار مىكردند ، بيهقى ضمن وقايع شعبان 426 هجرى مىنويسد : « تركمانان را بشكستند به نخست دفعت كه مقدمه لشكر بديشان رسيد ، چنان كه حاجت نيامد به قلب و ميمنه و ميسره ، و قريب هفتصد ، هشتصد سر در وقت ببريدند و بسيارى مردم دستگير كردند و بسيار غنيمت يافتند . » « 2 » روش جنگى سلاطين : در سورهء 27 نمل آيهء 34 روش شهرياران در كشورگشائيها ، چنين توصيف شده است قالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوها وَ جَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِها أَذِلَّةً وَ كَذلِكَ يَفْعَلُونَ . گفت پادشاهان چون به ديارى حمله آورند ، آن كشور را ويران سازند و عزيزترين اشخاص مملكت را ذليل‌ترين افراد مىگيرند و رسم و سياستشان چنين خواهد بود . « 3 » رفتار سربازان عمرو : مىگويند عمرو ليث در لشكركشى خود وقتى به نيشابور وارد شد ، زمستان بود و لشكريان او در خانه‌هاى مردم نزول كردند . پيرزنى شكايت كرد كه مرا درين شهر چهار سر است كه همهء لشكريان تو فروگرفته‌اند و من با طفلان خود در ميان كوچه‌ها سرگردان مانده‌ام . عمرو در غضب شد و گفت لشكريان من ، از سيستان خانه و سرا بار نكرده و بدين ديار نياورده‌اند و ناچار در خانه‌هاى اين شهر اقامت كنند ، مگر قرآن نخوانده‌اى كه فرمود : إِنَّ الْمُلُوكَ إِذا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوها وَ جَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِها أَذِلَّةً . آن زن گفت همان قرآن نيز فرموده فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خاوِيَةً بِما ظَلَمُوا يعنى اين خانه‌هاى آنهاست كه به مناسبت ظلمى كه كردند خالى و خراب مانده است . « 4 » در جنگى كه بين امير اسماعيل سامانى و او درگرفت ، عمرو با هفتاد هزار كس از سپاه خصم شكست خورد و اسماعيل با دو هزار سرباز فداكار پيروز شد .

--> ( 1 ) . همان ، ص 431 . ( 2 ) . بيهقى به تصحيح دكتر فياض ، ص 628 . ( 3 ) . همان ، ص 65 - 763 . ( نگاه كنيد به مجلهء سخن ، ارديبهشت 40 ، ص 97 به بعد ) ( 4 ) . دكتر باستانى پاريزى ، سياست و اقتصاد صفوى ، پيشين ، ص 423 .